Soteriahuis: een warme aanvulling voor mensen met een psychosegevoeligheid

Stel je voor: je bent 22 jaar en krijgt een eerste psychose. Plots kom je terecht in een onbekende omgeving, omringd door witte gangen, gesloten deuren en veel prikkels. Vaak volgt een opname, soms gepaard met dwangmaatregelen of zware medicatie. Voor veel mensen is dat eerste contact met de psychiatrie een ervaring die lang blijft nazinderen.

Volgens Alan Veys en Rika Rotsaert kan het ook anders. Met Soteriahuis bouwen zij samen met een brede groep vrijwilligers, ervaringsdeskundigen, hulpverleners en partners aan een plek waar mensen tijdens een psychotische crisis kunnen landen in rust en veiligheid. Van mens tot mens.

Het concept bestaat al tientallen jaren in andere landen en wordt ondersteund door wetenschappelijk onderzoek en aanbevelingen van de Wereldgezondheidsorganisatie. Toch bestaat er vandaag nog geen volwaardig Soteriahuis in Vlaanderen. Daar wil Soteriahuis verandering in brengen.

Het vertrekpunt van Soteriahuis is eenvoudig, maar tegelijk fundamenteel anders dan de klassieke benadering van psychose. “Wij kijken voorbij het label van een diagnose en willen eerst de mens en zijn verhaal begrijpen, in verbinding met de naaste familie, vrienden of anderen rondom,” zegt Alan.  “We zien het als een menselijke crisis die betekenis heeft en die samen gedragen kan worden.”

In veel zorgsystemen ligt de nadruk op symptomen, diagnoses en behandeling. Het Soteria-model kiest bewust voor een andere invalshoek. De mens, zijn verhaal en zijn omgeving staan centraal. “Herstel gebeurt nooit in een vacuüm”, vult Rika aan. “Ook familieleden, vrienden en andere naasten worden geraakt door een psychose. Daarom willen we hen niet aan de zijlijn laten staan, maar actief betrekken en mee ondersteunen in het proces.” Wij willen professionele hulp anders organiseren met hulp die vertrekt vanuit nabijheid en gelijkwaardigheid.

Via Open Dialogue, een benadering die ontstond in Finland, staat de persoon met een psychosegevoeligheid mee aan het roer van het herstelproces. Familie, vrienden en hulpverleners worden uitgenodigd om mee te spreken, te luisteren, mee te denken, samen betekenis te geven aan wat er gebeurt. Ze kiezen samen de weg vooruit. Sinds 2019 organiseert El Camino vzw Open Kringen, Avonden over stemmen horen en ontmoetingsmomenten rond psychosegevoeligheid. Het toekomstige Soteriahuis bouwt verder op deze jarenlange praktijkervaring, de vele relaties en de community die in die jaren zijn gegroeid. 

Soteriahuis positioneert zich als bondgenoot van de bestaande geestelijke gezondheidszorg. “We willen bruggen bouwen”, zegt Alan. We reiken uit naar bestaande gespecialiseerde geestelijke gezondheidszorg-organisaties (GGZ) en willen ons profileren als aanvulling op het huidige zorglandschap. Rika benadrukt dat die brugfunctie ook zichtbaar is in de organisatie zelf. “Soteriahuis wordt gedragen door veel verschillende mensen: vrijwilligers, ervaringsdeskundigen, familieleden, professionals en burgers. Juist die diversiteit maakt het project zo sterk. 

Daarom werkt de organisatie samen met onder meer Stad Brugge, OCMW Brugge, Covias en Uilenspiegel. Ook verschillende fondsen en maatschappelijke organisaties ondersteunen het project. Het doel is om een aanvullende schakel te worden binnen het bestaande zorglandschap. Een plek tussen thuis en ziekenhuis, waar mensen in crisis vanuit nabijheid en verbinding ondersteund kunnen worden.

Die visie sluit aan bij een bredere internationale beweging die pleit voor meer herstelondersteunende, relationele en gemeenschapsgerichte zorg. “We laten ons hierbij actief inspireren door een internationaal netwerk van Soteriahuizen. En specifiek het Soteriahuis in Bern dat al meer dan 40 jaar bestaat en dat hun Soteria-praktijk verder onderzoekt en evalueert. 

De eerste ambitie van Soteriahuis is duidelijk: het eerste volwaardige Vlaamse Soteriahuis realiseren. De renovatie van een eerste woning is bezig. In die woning kunnen vanaf begin 2028 ongeveer tien mensen tijdens een psychotische crisis verblijven. Tegelijk wordt gewerkt aan financiering, partnerschappen en een duurzaam organisatiemodel. Maar de droom gaat verder dan één huis. Op termijn hopen ze dat in elke provincie minstens één Soteriahuis kan gerealiseerd worden.

Alan & Rika hopen dat het project kan inspireren tot een andere manier van kijken naar psychische kwetsbaarheid. “Uiteindelijk dromen we van een samenleving waarin een psychotische crisis niet alleen gezien wordt als iets dat gecontroleerd of onderdrukt moet worden”, besluit Alan. “Maar ook als een menselijke ervaring die samen gedragen en begrepen kan worden.”

Het eerste Soteriahuis ziet hij daarbij als meer dan een gebouw alleen. “Als je een boom in een landschap plant, verandert ook het landschap errond”, vertelt Rika. “Zo kijken wij ook naar een Soteriahuis. Het is een plek die niet alleen mensen ondersteunt, maar ook de manier waarop we als samenleving naar psychische kwetsbaarheid kijken mee kan veranderen.” We geloven sterk dat een Soteriahuis geen losstaand project hoeft te zijn, maar deel mag uitmaken van een breder zorgnetwerk waarin mensen warm en verbindend ondersteund worden.

“We hopen dat mensen opnieuw aansluiting vinden bij zichzelf, hun leefwereld en hun naasten”, besluit Alan. “Met het Soteriahuis willen we tonen dat het nog méér samen kan, meer relationeel, meer huiselijk en meer van mens-tot-mens.”

In aanloop naar het Soteriahuis is voorlopig iedereen al welkom in een deel van het huis, als gastvrije plek rond psychosegevoeligheid. Gastvrij voor partners waarmee ze kunnen samenwerken of verbinding maken. En ook voor iedereen die ze al mogelijk kunnen ondersteunen of verder op weg helpen.

• Bestaat sinds: 2019 (werking El Camino vzw) – Soteriahuis in ontwikkeling sinds 2022
• 2 betaalde medewerker (2x0.5 VTE)
• Ongeveer 15 actieve vrijwilligers
• Meer dan 1.500 deelnemers bereikt via Open Kringen, ontmoetingsmomenten en Open Dialogue-bijeenkomsten.
• Samenwerkingen met Stad Brugge, OCMW Brugge, Covias, Uilenspiegel, Cera, Kaira Fund, Warmste Week en de Koning Boudewijnstichting.
• Ambitie om het eerste volwaardige Vlaamse Soteriahuis te realiseren. 
• Opgenomen in het Vlaamse regeerakkoord als te onderzoeken zorgmodel.
• Actief op zoek naar extra strategische partners.