Steward-owned: ondernemerschap radicaal heruitvinden met de missie altijd voorop
Veel bedrijven starten vanuit een duidelijke missie, maar niets garandeert dat die ook overeind blijft wanneer eigenaars vertrekken, investeerders instappen of een overname zich aandient. Steward-owned zet daarom een nieuw eigenaarschapsmodel op de kaart. Een concept dat groeit in heel de wereld. Het heet Steward ownership en zorgt ervoor dat bedrijven steeds missiegericht en onafhankelijk blijven. Voor altijd.
Wat gebeurt er met een bedrijf wanneer de oprichter vertrekt? Of als er externe financiering nodig is? Wie beslist dan over de toekomst, de missie en de winst? Voor veel ondernemingen ligt die macht uiteindelijk bij nieuwe aandeelhouders of investeerders. Met het risico dat een onderneming zich plots niet meer op haar missie kan richten. Steward ownership vertrekt vanuit een andere logica: bedrijven zo organiseren dat hun missie en onafhankelijkheid ook op lange termijn beschermd blijft.
Steward ownership vertrekt van twee principes: als eerste blijft de controle over het bedrijf op lange termijn bij mensen die sterk verbonden zijn met de organisatie en haar missie. Daarnaast wordt de waarde die een bedrijf creëert in de eerste plaats ingezet voor de missie van de onderneming, en niet voor de opbouw van privévermogen. Het bedrijf kan zo op de lange termijn sturen, komt los van de maximalisatie van aandeelhouderswaarde en is niet langer te koop voor de hoogste bieder. Organisaties zoals Patagonia, Ecosia, Signal, The Guardian en de Efteling werken vandaag al volgens die principes. Net als steeds meer impactgedreven start-ups en scale-ups. Steward-owned wil die beweging nu ook in België versnellen.
Is er iets mis met eigenaarschap?
Waarom kiezen sommige bedrijven jarenlang trouw voor hun missie, terwijl andere gaandeweg een heel andere richting uitgaan? Volgens Steward-owned ligt een belangrijk deel van het antwoord in de manier waarop bedrijven georganiseerd zijn. “Onze economie is een beetje afgegleden naar een aandeelhouderseconomie”, zegt Peter. Bedrijven zijn – hoe goed de initiële intenties ook zijn – in sé vaak gebouwd rond het maximaliseren van aandeelhouderswaarde, een idee dat decennialang dominant was in economische opleidingen en bedrijfsvoering.
Dat heeft gevolgen. Ondernemingen die ooit vertrokken vanuit een duidelijke maatschappelijke missie kunnen na verloop van tijd onder druk komen te staan van investeerders, overnames of financiële verwachtingen. “Veel bedrijven hebben een fantastisch doel, maar zijn niet sterk genoeg om de financiële zwaartekracht te overwinnen.” Peter verwijst bijvoorbeeld naar ijsmerk Ben & Jerry’s. Het bedrijf bouwde jarenlang een reputatie op rond maatschappelijke betrokkenheid, maar kwam na de overname door Unilever steeds vaker in conflict over de mate waarin het zijn eigen missie nog zelfstandig kon bepalen. Voor Steward-owned illustreert dat hoe kwetsbaar een missie kan worden wanneer de controle over een bedrijf verschuift.
“Eigenaarschap bepaalt uiteindelijk hoe succes eruitziet, wiens stem telt wanneer er moeilijke keuzes gemaakt moeten worden en welke richting een bedrijf uitgaat.”
Steward ownership bracht voor mij als econoom het ontbrekende puzzelstukje
Een bedrijf dat niet te koop is
Steward ownership vertrekt vanuit twee eenvoudige principes. Het eerste is zelfbeschikking. De controle over een bedrijf wordt niet langer verkocht aan de hoogste bieder of automatisch doorgegeven via familiebanden. In plaats daarvan komt die controle terecht bij zogenaamde steward owners: mensen die sterk verbonden zijn met de missie en continuïteit van het bedrijf, zoals werknemers, oprichters of andere nauw betrokkenen.
Het tweede principe luidt: missiegerichtheid, of ‘winst dient missie’. Investeerders en oprichters kunnen nog steeds een faire vergoeding krijgen, maar winsten kunnen niet eindeloos uit het bedrijf gehaald worden. Een groot deel van de waarde blijft zo beschikbaar om de missie van de onderneming verder te versterken.
“Wij stellen een heel ongebruikelijke vraag”, zegt Peter. “Hoeveel is genoeg, in plaats van hoeveel is mogelijk?” Door die principes juridisch te verankeren ontstaat een onderneming die niet zomaar verkocht kan worden en die ook op lange termijn haar koers kan behouden. “Je bouwt bedrijven die by design onafhankelijk en missiegedreven zijn.”
Een beweging bouwen in België
Steward-owned zet deze beweging op gang in België. Een groot deel van het werk bestaat uit bewustmaking rond deze verschuiving. “Veel ondernemers hebben nooit stilgestaan bij eigenaarschap als bepalende factor”, zegt Peter. Wanneer het concept wordt uitgelegd, ontstaan vaak echte aha-momenten. Mensen hebben plots door hoe cruciaal eigenaarschap is.
De organisatie geeft lezingen, organiseert evenementen en gidst bedrijven die Steward ownership willen verkennen. Daarnaast werkt ze aan een ecosysteem van juristen, investeerders, familie-adviseurs, notarissen en andere partners die Steward ownership mee mogelijk maken. Vandaag telt het netwerk achttien ambassadeurspartners, waaronder impactorganisaties, investeerders en kennispartners.
Ook internationaal wint Steward ownership terrein. Ondernemingen over heel de wereld kiezen voor deze structuur om zo hun missie beter te beschermen.
Ik hoop dat elke radicale vernieuwer zich minstens afvraagt of Steward ownership niet de betere keuze is om hun missie voor altijd veilig te stellen
Naar een economie die op lange termijn denkt
De organisatie wil de komende jaren mee de eerste honderd steward-owned bedrijven in België helpen realiseren. De komende jaren dienen zich dan ook grote opportuniteiten aan voor Steward ownership. Miljoenen Europese bedrijven staan voor een generatiewissel doordat ondernemers met pensioen gaan. Tegelijk blijkt uit onderzoek dat 40% van de ondernemers hun bedrijf liever niet zomaar aan de hoogste bieder verkoopt. Voor hen kan Steward ownership een alternatief bieden dat zowel de onafhankelijkheid als de missie van hun onderneming beschermt.
Steward ownership kan bedrijven helpen om onafhankelijk te blijven en hun missie te beschermen, ook wanneer de oprichter vertrekt. De Britse denker Roman Krznaric omschreef het daarom aan Peter als “probably the most ultimate expression of long-term thinking in companies”.
Steward-owned - Fact & Figures
- 2,3 betaalde medewerkers (VTE)
- Opgericht in 2024
- 18 ambassadeurs
- Tientallen tot honderden actief betrokken supporters
- Meer dan 40 podia, lezingen en evenementen in de voorbije 12 maanden
- Doel: De dialoog rond ‘eigenaarschap’ kantelen en de eerste 100 steward-owned bedrijven helpen realiseren in België, als raamwerk voor een ander soort Economie.
Steward-owned
opgericht door Peter Depauw, Jens Van Lathem, Fréderic Madry, Rutger Bevers, Annika Schneider, Hannes Van den Eeckhout, Mathias De Winter, Benoit Spitaels, Astrid Leyssens, Pieter-Jan Van de Velde